رودخانه مُند - مَلَمَز چای
مهمترین رودخانه ای که در شهرستان دشتی جریان دارد رودخانه مند است بعلت شیب کم و بازایستادن حرکت آب آن در مسیر منتهی به خلیج فارس آنرا ماند یا مند و ناحیه مجاور آن را مندستان نامیدهاند.[1] و چون از دهی قدیمی بعد از کارزین، بنام «سِکّ» میگذرد نهر سکان (ثکان) نیز بوده نامیده شده است.[2] از اسامی دیگر آن سیتاکوس[3] میباشد که این نام باقی مانده سلوکیان است بنا به نقل اقتداری، نئارخوس از فرماندهان اسکندر در مسیر رفتنش از کیش به خوزستان از این رود گذشته و سپس به مزامباریا (ریشهر یا بندرکنونی بوشهر) رسیده است.[4] این رودخانه دائمی بوده و از نظر طول پنجمين رودخانه ايران است رود مند با طول 187 کیلومتر در استان بوشهر جریان دارد. شاخه اصلی این رود، رود قره آغاج (طول 508 کیلومتر) است که از كوههای انار و خانی يک واقع در دهستان كوهمره در ۷۵كيلومتری باختر شمالی شيراز و 28کیلومتری شمال شرقی کازرون سرچشمه می گیرد. مسير عبوری اين رود شهرستانهای شیراز، جهرم، فیروزآباد در استان فارس و جم، دشتی و دیر در استان بوشهر است و از به هم پیوستن چندین رودخانه مانند فیروزآباد ، قره آغاج ، رود شور جهرم و دارالمیزان ، سیمکان و شور مکان در استان فارس و رودخانههای چیزدشتی ، دشت پلنگ (از ارتفاعات دهرود دشتستان) ، دالکی ، رود شور خورموج، اهرم ، باغان و سنا در استان بوشهر تشکیل یافته است. که پس از طی مسافتی در حدود 685 کیلومتر از جنوب بندر کنگان در نزدیکی خور زیارت به خلیج فارس میریزد. البته مسیرفعلی رودخانه مند نسبت به گذشته تا اندازه ای تغییر کرده است.
رودخانه مند طولانی ترین رودخانه فارس می باشد. شيب اين رودخانه ملایم و عرض آن ، آن، گاه تا 250 متر ميرسد. در گذشته در زمان ساسانیان در روستای قنطره که رودخانه مند از آن می گذرد سدی بر آن بسته بودند که از آن طریق آب را به روستاهای درویشی، اسماعیل محمودی، درگو، بی کسان، خانی، بابمنیر، بادوله ، تلخو و کاکی می بردند. رودخانه متشکل از دو شعبه آب شیرین و شور است در گذشته با سد بندی که وجود داشته از هم جدا بوده و هر یک مسیرمخصوص خود را داشته اند. در زمانی که بارندگی زیاد می باشد غیر از پل مند عبور از سایر قسمتهای آن خیلی به سختی صورت می گیرد در فصول غیر از زمستان عبور و مرور از محل هایی که به گُدار مشهور است صورت می گیرد که این گدارها بیشتر در مقابل آبادیها قرار دارند. برخی از این گدارها برای عبور اتومبیل نیز مناسب می باشند. البته قابل ذکر است که در بارشهای زمستانی ارتباط بین روستای کردلان و درویشی (منطقه قشلاقی نویسنده مطلب) تا مدتها قطع می شد و عشایر را با مشکلات سختی مواجه می کرد تا اینکه با لطف و نظر خداوند در سایه حکومت برحق نائب امام زمان (عج) حضرت آیت الله عظمی در دورۀ دولت مردمی و عدالت محور جناب آقای دکتر احمدی نژاد پروژه یی با عنوان پل بزرگ روستایی کردلان با 4800 میلیون ریال اعتبار با مشخصاتی همچون ، طول 330 متر ، عرض 6 متر و 83 دهانه لوله 5/2 متری در طول یکسال به بهره برداری رسید.[5]
در بخش پایانی مطلب لازم است که ابتدا از خدمات نظام مقدس جمهوری اسلامی و دولت کریمه در این منطقه تشکر شود و همان طور که حضرت امام خمینی (ره) فرمودند : عشایر ذخایر انقلاب است و عشایر نیز پایبندی خود را نسبت به این نظام مقدس در دوره های مختلف عملی نموده است و شهدای بسیاری را در راه جهاد حق علیه باطل تقدیم مرز و بوم ایران جاویدان نموده است لذا به عنوان یک جوان ایلی که با فرهنگ صداقت و پاکی به همراه تفکر ملی رشد نمودم از مسئولین نظام مقدس اسلامی خواهشمندم نسبت به حل مشکلات این قشر زحمتکش جامعه (عشایر) گوشه چشمی باز شود بلکه بتوانیم در راستای سربلندی و توسعۀ فرهنگی ، اجتماعی ، دینی و اقتصادی کشور عزیزمان ایران در سایه ولایت مطلقۀ فقیه سهم بیشتری را به خود اختصاص بدهیم .
1. جغرافیای تاریخی شهر، ص ۳۷۰.
2. جغرافیای تاریخی فارس، ص ۳۳.
3. Citiyougagose-citiygagos-citacose
4. تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی دشتی در دوران قاجار و پهلوی، ص ۳۷.
5. روابط عمومی اداره کل راه و ترابری استان بوشهر.
نویسنده این وبلاگ عشایرزاده ای با مدرک کارشناسی علوم سیاسی و ارشد مطالعات منطقه ای از ایل پرافتخار قشقایی بوده و همچنین متعلق به منطقه ییلاقی (شهرستان سمیرم اصفهان) و قشلاقی (شهرستان دشتی استان بوشهر , کوه نمک و رود مند) می باشد.
